fa یائسگی در ایران و جهان: چالش‌های تشخیصی، تفاوت‌های سیستم ‌محور و راهکارهای آزمایشگاهی-بالینی بیوشیمی بیوشیمی مروری Review <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:107%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA"><span style="line-height:107%">یائسگی، به ‌ویژه در اشکال غیر طبیعی مانند یائسگی زود هنگام و نارسایی تخمدان زودرس، یک چالش چند بعدی در سلامت زنان است که علاوه بر پایان باروری، خطر عوارض جسمی (مانند پوکی استخوان و بیماری‌های قلبی-عروقی)، روانی (نظیر افسردگی و اضطراب) و اجتماعی را به ‌دنبال دارد. در سال‌های اخیر، روند کاهش سن یائسگی در کشورهای در حال توسعه از جمله ایران، نگرانی‌های جدی را در پی داشته است. این مقاله مروری با هدف تحلیل مقایسه‌ای رویکردهای تشخیصی و مدیریتی یائسگی در ایران و کشورهای توسعه‌ یافته انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در حالی که کشورهای غربی بر اساس دستورالعمل‌های مبتنی بر شواهد</span></span> <span lang="FA"><span style="line-height:107%">(مانند</span></span><span dir="LTR"><span style="line-height:107%"> NICE </span></span><span lang="FA"><span style="line-height:107%">و </span></span><span dir="LTR"><span style="line-height:107%">ESHRE/IMS</span></span><span lang="FA"><span style="line-height:107%">)، تشخیص را بر اساس سن گروه ‌بندی کرده و از آزمایش‌های هورمونی به ‌صورت هدفمند استفاده می‌کنند، در ایران نبود یک راهنمای ملی جامع، عدم استاندارد سازی روش‌های آزمایشگاهی و تکیه بیش از حد بر اندازه‌ گیری </span></span><span dir="LTR"><span style="line-height:107%">FSH</span></span><span lang="FA"><span style="line-height:107%"> به تنهایی، باعث ناهماهنگی در تشخیص و تأخیر در مداخلات پیشگیرانه شده است. همچنین، دسترسی محدود به آزمایش‌های پیشرفته</span></span> <span lang="FA"><span style="line-height:107%">(مانند</span></span><span dir="LTR"><span style="line-height:107%"> LC- MS/MS </span></span><span style="line-height:107%">&nbsp;و</span><span dir="LTR"><span style="line-height:107%"> AMH </span></span><span lang="FA"><span style="line-height:107%">قابل اعتماد)، فقدان مراکز تخصصی یائسگی و کمبود سیستم‌های داده ‌محور، از دیگر موانع ساختاری محسوب می‌شوند. برای رفع این شکاف‌ها، پیشنهاد می‌شود راهنمای ملی مبتنی بر شواهد تدوین، آموزش‌های بالینی به‌ روزر سانی ‌شده برگزار، شبکه‌ای از کلینیک‌های تخصصی یائسگی ایجاد و زیر ساخت ‌های سلامت دیجیتال گسترش یابد. این اقدامات می‌توانند نه‌ تنها کیفیت مراقبت از زنان را ارتقاء دهند، بلکه بار عوارض بلند مدت یائسگی را در جمعیت ایرانی کاهش دهند.</span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;">Menopause, particularly in its abnormal forms such as premature menopause and premature ovarian insufficiency (POI), represents a multidimensional challenge in women&rsquo;s health. Beyond marking the end of fertility, it increases the risk of physical complications (e.g., osteoporosis and cardiovascular diseases), psychological issues (such as depression and anxiety), and social consequences. In recent years, a declining trend in the age of menopause onset in developing countries&mdash;including Iran&mdash;has raised serious public health concerns. This review article aims to conduct a comparative analysis of diagnostic and management approaches to menopause in Iran versus developed countries. Findings indicate that while Western nations follow evidence-based guidelines (e.g., NICE and ESHRE/IMS), stratifying diagnosis by age and utilizing hormonal tests in a targeted manner, Iran faces significant diagnostic inconsistencies and delays in preventive interventions due to the absence of a comprehensive national guideline, lack of standardization in laboratory methodologies, and overreliance on isolated follicle-stimulating hormone (FSH) measurements. Additional structural barriers include limited access to advanced assays (such as LC-MS/MS and reliable anti-M&uuml;llerian hormone [AMH] testing), scarcity of specialized menopause clinics, and the absence of data-driven health information systems. To bridge these gaps, we propose the development of an evidence-based national guideline, implementation of updated clinical education programs, establishment of a nationwide network of specialized menopause clinics, and expansion of digital health infrastructures. These measures could not only enhance the quality of care for women but also substantially reduce the long-term burden of menopause-related complications in the Iranian population.</span></span><br> &nbsp;</div> یائسگی, نارسایی تخمدان زودرس, تشخیص آزمایشگاهی, FSH, AMH, درمان هورمونی, نظام سلامت ایران Menopause, Premature Ovarian Insufficiency, Laboratory Diagnosis, FSH, AMH, Hormone Therapy, Iranian Health System 37 47 http://labdiagnosis.ir/browse.php?a_code=A-11-25-531&slc_lang=fa&sid=1 Hamid Choobineh حمید چوبینه hchobineh@tums.ac.ir 10031947532846001813 10031947532846001813 Yes Department of Laboratory Sciences, School of Allied Medical Sciences, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Ziba Majidi زیبا مجیدی majidi.ziba@gmail.com 10031947532846001814 10031947532846001814 No Department of Laboratory Sciences, School of Allied Medical Sciences, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Nahid Aynollahi ناهید عین الهی 10031947532846001815 10031947532846001815 No Department of Laboratory Sciences, School of Allied Medical Sciences, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Horan Firouzian هوران فیروزیان 10031947532846001816 10031947532846001816 No Department of Laboratory Sciences, School of Allied Medical Sciences, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Nasibeh Soltani نسیبه سلطانی 10031947532846001817 10031947532846001817 No Department of Laboratory Sciences, School of Allied Medical Sciences, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران